എം. പി. പരമേശ്വരൻ: ‘കാലഹരണമില്ലാത്ത സ്വപ്നങ്ങൾ’ – ജയൻ മാങ്ങാട്
ആണവശാസ്ത്രജ്ഞനിൽ നിന്ന് ജനകീയ ശാസ്ത്രപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സംഘാടകനിലേക്കും, മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തയിൽ നിന്ന് ‘നാലാം ലോകം’ എന്ന വിവാദകരമായ ഭാവിസമൂഹ സങ്കൽപ്പത്തിലേക്കും നീണ്ട എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ ബൗദ്ധികജീവിതം കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിലെ അപൂർവമായ ഒരന്വേഷണമാണ്. ഭൂമിയുടെ വിഭവങ്ങൾ പരിമിതമാണെന്നും അതിനാൽ അനന്തമായ വളർച്ചയും അനന്തമായ ഉപഭോഗവും മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യമാകാനാവില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കു മുമ്പ് പറഞ്ഞു. അന്ന് അതിനെ യുട്ടോപ്യയായി തള്ളിയവരുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ന് കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിയും അസമത്വവും വിഭവചൂഷണവും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണവും ലോകത്തിന്റെ കേന്ദ്രപ്രശ്നങ്ങളാകുമ്പോൾ, എം. പി. പരമേശ്വരനെ അനുസ്മരിക്കുന്നതിനെക്കാൾ പ്രധാനമാണ് അദ്ദേഹത്തോട് വീണ്ടും തർക്കിക്കുന്നത്.
ശാസ്ത്രം, മാർക്സിസം, പരിസ്ഥിതി, വികസനം, ജനാധിപത്യം—കേരളത്തിന്റെ പൊതുബോധത്തിൽ നിർണായകമായ ഇടപെടൽ നടത്തിയ എം. പി. പരമേശ്വരനെ ഇന്ന് വീണ്ടും വായിക്കേണ്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിജീവിതത്തെ അനുസ്മരിക്കാനല്ല; അദ്ദേഹം ഉയർത്തിയ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക ചോദ്യങ്ങൾ നമ്മുടെ കാലത്തിന്റെ കേന്ദ്രപ്രശ്നങ്ങളായി മാറിയതിനാലാണ്.
കേരളത്തിന്റെ ബൗദ്ധികചരിത്രത്തിൽ എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ സ്ഥാനം നിർണയിക്കുക എളുപ്പമല്ല. ആണവശാസ്ത്രജ്ഞൻ, മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തകൻ, ശാസ്ത്രപ്രചാരകൻ, എഴുത്തുകാരൻ, കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തകൻ, ജനകീയ ആസൂത്രണത്തിന്റെ ആശയപരമായ വക്താവ്, പരിസ്ഥിതി ചിന്തകൻ—ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു വിശേഷണത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഒതുക്കാനാകില്ല. കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടപെടലുകളുടെ പ്രധാന സ്വഭാവം വൈവിധ്യമാർന്ന മേഖലകളെ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. ശാസ്ത്രത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽനിന്നും, വികസനത്തെ പരിസ്ഥിതിയിൽനിന്നും, മാർക്സിസത്തെ ജനാധിപത്യത്തിൽനിന്നും, സാങ്കേതികവിദ്യയെ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതഗുണത്തിൽനിന്നും വേർതിരിച്ച് കാണാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായിരുന്നില്ല.
ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ സാധാരണയായി സ്വതന്ത്ര വിഷയങ്ങളായി കണക്കാക്കിയിരുന്ന ശാസ്ത്രം, സാമൂഹ്യനീതി, ഉത്പാദനം, പരിസ്ഥിതി, അധികാരം, ജനാധിപത്യം എന്നിവയെ ഒരേ പന്ഥാവിന്റെ ഭാഗമാക്കിയ ചിന്തകനായിരുന്നു എം. പി. പരമേശ്വരൻ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിലയിരുത്തലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏതെങ്കിലും വ്യക്തിപരമായ തീരുമാനത്തെക്കുറിച്ചോ ഏതെങ്കിലും സംഘടനയുമായുണ്ടായ അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തെക്കുറിച്ചോ മാത്രം ആകരുത്. അദ്ദേഹം ഉയർത്തിയ ചോദ്യങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ പ്രസക്തി പരിശോധിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.
കേരളത്തിന്റെ പൊതുബോധത്തിൽ എം. പി. പരമേശ്വരന് ലഭിച്ച സ്ഥാനം വൈരുധ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണ്. കേരളത്തിലെ ജനകീയ ശാസ്ത്രപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രധാന ശില്പികളിലൊരാളായി അദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിക്കാൻ നമുക്ക് മടിയില്ല. ശാസ്ത്രസാഹിത്യത്തിന്റെ ജനകീയവൽക്കരണത്തിൽ അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനയും സാക്ഷരത, വികേന്ദ്രീകരണം, ജനകീയ ആസൂത്രണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ ഇടപെടലുകളും ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി നാം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ വികസനത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചും സോഷ്യലിസ്റ്റ് മാതൃകകളുടെ പരിമിതികളെക്കുറിച്ചും ഉപഭോഗത്തിന്റെ അതിരുകളെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ച അസൗകര്യകരമായ ചോദ്യങ്ങളെ അതേ ഗൗരവത്തോടെ നാം ഏറ്റെടുത്തുവോ എന്നത് മറ്റൊരു കാര്യമാണ്.
ശാസ്ത്രജ്ഞനിൽ നിന്ന് പൊതുപ്രവർത്തകനിലേക്ക്
എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ തീരുമാനങ്ങളിലൊന്നാണ് ഭാഭ അറ്റോമിക് റിസർച്ച് സെന്ററിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ തൊഴിൽവൃത്തിയിൽ നിന്ന് മുഴുവൻ സമയ പൊതുപ്രവർത്തനത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റം.ഇന്ത്യയിൽ ആണവശാസ്ത്രത്തിന് രാഷ്ട്രനിർമാണത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മക പ്രാധാന്യം ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ആ ലോകത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നത്. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയിലെ ആധുനികതയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതീക്ഷകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ശാസ്ത്രവും സാങ്കേതികവിദ്യയും. വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ, സ്റ്റീൽ പ്ലാന്റുകൾ, ആണവനിലയങ്ങൾ, ഗവേഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം പുതിയ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ശക്തിയുടെ സൂചകങ്ങളായിരുന്നു.
ഈ സമീപനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുജീവിതത്തെയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. വ്യക്തിഗത മഹത്വവൽക്കരണത്തേക്കാൾ ആശയത്തിനും പ്രവർത്തനത്തിനുമായിരുന്നു പ്രാധാന്യം. ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ തൊഴിൽവൃത്തിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയ ശേഷവും ശാസ്ത്രീയ ചിന്തയെ അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. മറിച്ച് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രയോഗപരിധി വിപുലീകരിച്ചു.
ശാസ്ത്രം മുന്നേറുന്നു എന്നത് മാത്രം മതിയോ? ആ മുന്നേറ്റത്തിന്റെ ഗുണം ആരുടെ ജീവിതത്തിലാണ് പ്രതിഫലിക്കുന്നത്?
സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യന്റെ മേലുള്ള അധ്വാനം കുറയ്ക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഫലമായുള്ള സമ്പത്ത് എങ്ങനെയാണ് വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്?
ഊർജം നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പരിസ്ഥിതിചെലവ് ആരാണ് വഹിക്കുന്നത്? ഒരു ശാസ്ത്രീയ നേട്ടത്തിന്റെ സാമൂഹിക ലക്ഷ്യം നിർണയിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രജ്ഞനാണോ, ഭരണകൂടമാണോ, വിപണിയാണോ, ജനങ്ങളാണോ? ഇവിടെയാണ് എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ ശാസ്ത്രബോധം സാധാരണ ‘ശാസ്ത്രപ്രചാരണം’ എന്ന പരിധി കടക്കുന്നത്.
ശാസ്ത്രം പരീക്ഷണശാലയിൽ മാത്രം നടക്കുന്നതല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. ഒരു സമൂഹം എങ്ങനെ വിഭവങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു, എങ്ങനെ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു, ആരാണ് തീരുമാനമെടുക്കുന്നത്, ആരാണ് ലാഭം ഉണ്ടാക്കുന്നത് , ആരാണ് നഷ്ടം സഹിക്കുന്നത് എന്നതെല്ലാം ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം. അതുകൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ ജനകീയ ശാസ്ത്രപ്രസ്ഥാനത്തെ അദ്ദേഹം വെറും വിജ്ഞാനപ്രചാരണമെന്ന നിലയിൽ കാണാതിരുന്നത്. ശാസ്ത്രപ്രചാരണം എന്നത് ഗ്രഹണം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, ആരോഗ്യം, സാങ്കേതികവിദ്യ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ലളിതമായി ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുക മാത്രമല്ല; ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം ഉപയോഗിച്ച് സമൂഹത്തെ പരിശോധിക്കുക കൂടിയാണ്. ഈ സമീപനമാണ് കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും പിന്നീട് സാക്ഷരതാ പ്രസ്ഥാനത്തിലും ജനകീയ ആസൂത്രണത്തിലും പ്രതിഫലിച്ചത്.
ശാസ്ത്രം വിദഗ്ദ്ധൻ്റെ സ്വത്തല്ല. അറിവ് സർവകലാശാലകളിലും ഗവേഷണശാലകളിലും മാത്രം അടഞ്ഞുകിടക്കേണ്ടതുമല്ല. പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രീയബോധത്തിന് പങ്കുണ്ടാകണം. ഈ ആശയം കേരളത്തിൽ ശാസ്ത്രകലാജാഥകൾ മുതൽ സാക്ഷരതാ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വരെ പല രീതിയിൽ രൂപം കൊണ്ടു. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഭാഷയെ ലളിതമാക്കുക എന്നത് അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമായിരുന്നു. അതിലും വലിയ ലക്ഷ്യം, ‘വിദഗ്ധൻ തീരുമാനിക്കും; ജനങ്ങൾ അനുസരിക്കും’ എന്ന വികസനരീതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയായിരുന്നു. പിന്നീടുള്ള ജനകീയ ആസൂത്രണവുമായി എം.പി. പുലർത്തിയ ആഴമുള്ള ബന്ധവും ഈ ചിന്തയുടെ തുടർച്ചയിലാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.
വികസനം ജനങ്ങൾക്കുവേണ്ടി ഭരണകൂടം നിർവഹിക്കുന്ന ഒന്നല്ല; ജനങ്ങൾ പങ്കാളികളാകുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രക്രിയയാണ്. ഇത് ഒരു ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരമെന്നതിനേക്കാൾ ജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയൊരു സങ്കൽപ്പമായിരുന്നു.
മാർക്സിസത്തെ പഠിപ്പിച്ചും ചോദ്യം ചെയ്തും
എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ ബൗദ്ധിക ഇടപെടലുകളിൽ ശ്രദ്ധേയമായ ഒന്നാണ് മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തയെ പൊതുവായ വായനക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ച രീതി. ‘വൈരുധ്യാത്മക ഭൗതികവാദം’ പോലുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അതിന് ഉദാഹരണമാണ്. സാധാരണ വായനക്കാരന് പ്രയാസകരമാകാവുന്ന തത്ത്വചിന്താപരമായ ആശയങ്ങളെ ലളിതമായ ഭാഷയിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. വസ്തുക്കളെയും സമൂഹത്തെയും നിശ്ചലമായി കാണാതെ, അവയുടെ അന്തർവൈരുധ്യങ്ങളിലൂടെയും മാറ്റങ്ങളിലൂടെയും മനസ്സിലാക്കുക എന്നതാണ് വൈരുധ്യാത്മക സമീപനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. പഴയ ഘടനകളുടെ ഉള്ളിൽ പുതിയ പ്രവണതകൾ രൂപപ്പെടുന്നു; വൈരുധ്യങ്ങൾ മാറ്റത്തിനുള്ള ശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഭൗതികലോകത്തെയും സമൂഹത്തെയും നിശ്ചലമായ ഘടനകളായി കാണാതെ നിരന്തരമായ ചലനത്തിലും മാറ്റത്തിലും വൈരുധ്യങ്ങളിലുമാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് എന്ന ആശയം അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു.
മാർക്സിസം ഒരു ശാസ്ത്രീയ സാമൂഹികവിശകലനരീതിയാണെങ്കിൽ അത് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപംകൊണ്ട സോഷ്യലിസ്റ്റ് ഭരണരീതികളെ വിമർശനത്തിന് പുറത്തുനിർത്താനാകില്ല എന്ന നിലപാടിലേക്കാണ് അദ്ദേഹം നീങ്ങിയത്.
മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ചൂഷണവും അസമത്വവും വിമർശിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രങ്ങളിലെ അധികാരകേന്ദ്രീകരണം, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പരിമിതികൾ, ഉത്പാദനവാദം എന്നിവയും പരിശോധനാവിഷയമാകണം. ഉത്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥത മാറിയാൽ മാത്രം വിമോചനം പൂർണമാകുമോ? ഭരണാധികാരം കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകൃതമാകുകയും സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ തീരുമാനാധികാരം ചുരുങ്ങുകയും ചെയ്താൽ ആ സമൂഹത്തെ കൂടുതൽ ജനാധിപത്യപരമെന്ന് പറയാമോ? വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്രലക്ഷ്യം ‘കൂടുതൽ ഉത്പാദനം’ എന്നതുതന്നെയാണെങ്കിൽ മുതലാളിത്തവും സോഷ്യലിസവും പ്രകൃതിയോടുള്ള സമീപനത്തിൽ എത്രമാത്രം വ്യത്യസ്തമാണ്?
ഈ ചോദ്യങ്ങളുടെ തുടർച്ചയിലാണ് ‘നാലാം ലോകം’ എന്ന ആശയം രൂപംകൊള്ളുന്നത്.
ഇവിടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്ത മുഖ്യധാരാ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് പല സന്ദർഭങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായത്.
മുതലാളിത്തത്തെ വിമർശിക്കുക മാത്രമല്ല, സോഷ്യലിസ്റ്റ് മാതൃകകളുടെ പരിമിതികളും പരിശോധിക്കണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനം. ഉത്പാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ മാറ്റമുണ്ടാക്കുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം സമൂഹം സ്വതന്ത്രമാകുമോ? രാഷ്ട്രീയാധികാരവും തീരുമാനാധികാരവും അതേ രീതിയിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായി തുടരുന്നുവെങ്കിൽ അതിനെ പൂർണമായ ജനാധിപത്യവൽക്കരണം എന്നു പറയാനാകുമോ? ഉത്പാദനം വർധിപ്പിക്കുക എന്നതുതന്നെ വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്രലക്ഷ്യമായി തുടരുന്നുവെങ്കിൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വികസനവും മുതലാളിത്ത വികസനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എവിടെയാണ്?
ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘നാലാം ലോകം’ എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്.
വളർച്ചയുടെ പരിധി
എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ ചിന്തയിൽ ഏറ്റവും ദൂരവ്യാപകമായ പ്രസക്തിയുള്ളത് വികസനത്തെയും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാടുകളാണ്. ഭൂമിയിലെ വിഭവങ്ങൾ പരിമിതമാണ്. ഭൂമി, ജലം, ധാതുക്കൾ, വനങ്ങൾ, ഊർജസ്രോതസ്സുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഭൗതികപരിധിയുണ്ട്. അതേസമയം ആധുനിക സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനം നിരന്തരമായ വളർച്ചയും വർധിച്ചുവരുന്ന ഉപഭോഗവുമാണ്. ഈ വൈരുധ്യമാണ് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത്.
പരിമിതമായ വിഭവങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അപരിമിതമായ ഉത്പാദനവും ഉപഭോഗവും എത്രകാലം തുടരാനാകും എന്ന ചോദ്യം ഇന്ന് ആഗോള തലത്തിൽ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക ചർച്ചയാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, ജൈവവൈവിധ്യനാശം, ജലക്ഷാമം, മണ്ണിന്റെ ക്ഷയം, ഫോസിൽ ഇന്ധന ആശ്രിതത്വം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഈ ചോദ്യം കൂടുതൽ അടിയന്തരമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
മനുഷ്യൻ തന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളെ പരിമിതപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ടെന്ന് എം. പി. പരമേശ്വരൻ വാദിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ അർത്ഥം ദാരിദ്ര്യത്തെ മഹത്വവൽക്കരിക്കുക എന്നതല്ല. അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ പോലും നിറവേറ്റാൻ കഴിയാത്തവരോട് ഉപഭോഗം കുറയ്ക്കണമെന്നു പറയുന്നതുമല്ല. മറിച്ച് സമ്പത്ത്, ഊർജം, ഭൂമി, ജലം എന്നിവയുടെ അമിതമായ സ്വകാര്യ ഉപഭോഗത്തെയാണ് അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്തത്.
ഇത് പ്രധാനമായും ഒരു നീതിയുടെ പ്രശ്നമാണ്.
ലോകത്തിലെ വിഭവങ്ങൾ പരിമിതമാണെങ്കിൽ അവയിൽ ഓരോ മനുഷ്യനും ലഭിക്കേണ്ട വിഹിതത്തെയും കുറിച്ച് സംസാരിക്കേണ്ടിവരും. ചിലർക്കു അതിരില്ലാത്ത ഉപഭോഗവും മറ്റുചിലർക്കു അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ പോലും ലഭിക്കാത്ത അവസ്ഥയും ഒരേസമയം സുസ്ഥിരമാകില്ല.
അതുകൊണ്ടാണ് പരിസ്ഥിതിയെ അദ്ദേഹം വെറും പ്രകൃതിസംരക്ഷണ വിഷയമായി കണ്ടിട്ടില്ലാത്തത്. സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥ, സാമൂഹ്യനീതി, ഉത്പാദനം, അധികാരം എന്നിവയുടെ പ്രശ്നമായാണ് അദ്ദേഹം കണ്ടത്. ഈ നിലപാടിന്റെ സമകാലിക പ്രാധാന്യം വളരെ വലുതാണ്.
വികസനമെന്നാൽ എന്ത്?
കേരളം ഉൾപ്പെടെ ഇന്ത്യയിൽ വികസനത്തെ അളക്കുന്നത് ഇപ്പോഴും വലിയ തോതിൽ ഉത്പാദനവും വരുമാനവും അടിസ്ഥാനസൗകര്യവികസനവും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്. റോഡുകളുടെ നീളം, കെട്ടിടങ്ങളുടെ എണ്ണം, വാഹനങ്ങളുടെ വർധന, നിക്ഷേപം, ഉപഭോഗം, GDP എന്നിവയാണ് വികസനത്തിന്റെ പ്രധാന സൂചികകൾ.
എം. പി. പരമേശ്വരൻ ഇതിന് പകരം മറ്റൊരു ചോദ്യം ഉയർത്തി: ഉത്പാദനം വർധിക്കുന്നതോടൊപ്പം മനുഷ്യന്റെ ജീവിതഗുണവും സന്തുഷ്ടിയും വർധിക്കുന്നുണ്ടോ?
ഈ ചോദ്യം വളരെ അടിസ്ഥാനപരമാണ്.
ഉത്പാദനം വർധിച്ചിട്ടും തൊഴിൽ അസുരക്ഷിതമാകുന്നുവെങ്കിൽ അതിനെ വികസനം എന്നു വിളിക്കാമോ?
വരുമാനം കൂടിയിട്ടും ജീവിക്കാൻ ആവശ്യമായ സമയം കുറയുന്നുവെങ്കിൽ?
നഗരങ്ങൾ വികസിച്ചിട്ടും ജലവും വായുവും മോശമാകുന്നുവെങ്കിൽ?
സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിച്ചിട്ടും മനുഷ്യരുടെ തീരുമാനാധികാരം കുറയുന്നുവെങ്കിൽ?
സമ്പത്ത് വർധിച്ചിട്ടും അസമത്വം വർധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ?
ഇത്തരത്തിലുള്ള സൂചികകളെ വികസനത്തിന്റെ പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.
ഇന്ന് ‘well-being economy’, ‘sustainable development’, ‘degrowth’, ‘climate justice’ തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക ചർച്ചകളിൽ വ്യാപകമായി ഉയരുന്ന പശ്ചാത്തലത്തിൽ, എം. പി. പരമേശ്വരൻ പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് ഉന്നയിച്ച ചോദ്യങ്ങൾ പുതിയ അർത്ഥം നേടുന്നു.
‘നാലാം ലോകം’ എന്ന രാഷ്ട്രീയ നിർദ്ദേശം
‘നാലാം ലോകം’ എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിവാദം സൃഷ്ടിച്ച രാഷ്ട്രീയ സങ്കൽപ്പമാണ്.
മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന സോഷ്യലിസ്റ്റ് മാതൃകകളുടെയും പരിമിതികൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിനപ്പുറം മറ്റൊരു സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയുടെ സാധ്യത അന്വേഷിക്കുകയായിരുന്നു അതിലൂടെ. അതിന്റെ പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ വ്യക്തമായിരുന്നു.
അതിരില്ലാത്ത സാമ്പത്തികവളർച്ചയ്ക്കു പകരം സുസ്ഥിരത. അധികാരകേന്ദ്രീകരണത്തിനു പകരം വികേന്ദ്രീകരണം.
അമിത ഉപഭോഗത്തിനു പകരം ആവശ്യാധിഷ്ഠിത ജീവിതരീതി. വിപണി നിയന്ത്രിക്കുന്ന വികസനത്തിനു പകരം സാമൂഹിക ആവശ്യങ്ങളെ കേന്ദ്രമാക്കുന്ന സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥ. പ്രതിനിധി ജനാധിപത്യത്തെ കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തപരമാക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ ഘടന.
പ്രാദേശിക വിഭവങ്ങൾക്കും പ്രാദേശിക ഉത്പാദനത്തിനും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വലിപ്പവും സ്വഭാവവും സമൂഹത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് തീരുമാനിക്കണം എന്ന നിലപാട്. മാർക്സിസം, ഗാന്ധിയൻ വികേന്ദ്രീകരണചിന്ത, പരിസ്ഥിതിവാദം, മനുഷ്യാവകാശബോധം എന്നിവ തമ്മിൽ സംവാദം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഇത്.
‘നാലാം ലോകം’ ഒരു പൂർണമായ രാഷ്ട്രീയ മാതൃകയായി സ്വീകരിക്കേണ്ടതുണ്ടോ എന്നത് വേറൊരു ചർച്ചയാണ്. അതിലെ പല നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കും പ്രായോഗികമായ പരിമിതികൾ ഉണ്ടാകാം. പക്ഷേ അതിന്റെ അടിസ്ഥാനചോദ്യങ്ങളെ അവഗണിക്കാൻ ഇന്ന് വളരെ പ്രയാസമാണ്.
ഗ്രാമവും നഗരവും: പഴയ ദ്വന്ദ്വത്തിൻ്റെ പുറത്തേയ്ക്ക്
എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ വികേന്ദ്രീകരണചിന്തയെ ഗ്രാമത്തിലേക്കുള്ള പഴയകാല മടക്കയാത്രയായി വായിക്കുന്നത് ശരിയല്ല.
ഗ്രാമത്തെ അതിന്റെ പഴയ സാമൂഹ്യഘടനയോടെ സംരക്ഷിക്കണമെന്ന നിലപാടായിരുന്നില്ല അത്. ജാതി, പിതൃാധിപത്യം, സാമൂഹിക അടച്ചിടൽ എന്നിവ നിറഞ്ഞ പഴയ ഗ്രാമസമൂഹത്തെ അദ്ദേഹം മാതൃകയായി അവതരിപ്പിച്ചില്ല. മറിച്ച് ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസവും സാങ്കേതികവിദ്യയും സമത്വവും ജനാധിപത്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളെയാണ് അദ്ദേഹം സങ്കൽപ്പിച്ചത്. പ്രാദേശിക ഉത്പാദനം ശക്തിപ്പെടുത്തുക, കൃഷിയെയും ചെറുവ്യവസായത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുക, ഊർജോത്പാദനം വികേന്ദ്രീകരിക്കുക, അടിസ്ഥാനവസ്തുക്കളുടെ ഉത്പാദനത്തിൽ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ സ്വയംപര്യാപ്തത നൽകുക, തൊഴിൽ നാട്ടിൽ സൃഷ്ടിക്കുക തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ അതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.
കേരളത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ സാമ്പത്തികഘടന നോക്കുമ്പോൾ ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക പ്രസക്തിയുണ്ട്.
ഉയർന്ന ഉപഭോഗനിലയുള്ള സംസ്ഥാനമാണെങ്കിലും ഭക്ഷണം, ഊർജം, തൊഴിൽ, നിർമാണവസ്തുക്കൾ ഉൾപ്പെടെ പല മേഖലകളിലും കേരളം പുറത്തേക്കുള്ള ആശ്രിതത്വം വർധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള യുവാക്കളുടെ വലിയൊരു വിഭാഗം തൊഴിൽ തേടി പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു. കൃഷിയുടെ വിഹിതം കുറയുന്നു. നഗരവൽക്കരണവും മാലിന്യപ്രശ്നവും ജലപ്രശ്നവും ശക്തമാകുന്നു.
ഇതെല്ലാം വികസനത്തിന്റെ വിജയത്തോടൊപ്പം നിലനിൽക്കുന്ന വൈരുധ്യങ്ങളാണ്. ഇവ പരിശോധിക്കാനുള്ള ഒരു വിമർശനാത്മക ചട്ടക്കൂട് എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ ചിന്തയിൽ നിന്ന് ഇന്നും ലഭിക്കുന്നു.
ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ചോദ്യം
‘നാലാം ലോകം’ എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സാമ്പത്തികവികേന്ദ്രീകരണത്തോടൊപ്പം രാഷ്ട്രീയവികേന്ദ്രീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ജനാധിപത്യം അഞ്ചുവർഷത്തിലൊരിക്കൽ വോട്ട് ചെയ്യുന്നതിൽ ഒതുങ്ങരുതെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്. ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങളിൽ കൂടുതൽ സജീവമായി പങ്കാളികളാകണം. ജലം, ഭൂമി, വികസനം, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, മാലിന്യസംസ്കരണം, പ്രാദേശിക ഉത്പാദനം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ തീരുമാനാധികാരം കഴിയുന്നത്ര ജനങ്ങളുടെ അടുത്തേക്ക് എത്തണം.
കേരളത്തിലെ ജനകീയ ആസൂത്രണത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ താൽപര്യത്തിന്റെയും ആശയപരമായ പിന്തുണയുടെയും അടിത്തറയും ഇതാണ്.
അധികാരകേന്ദ്രീകരണം സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങളിൽ മാത്രം നടക്കുന്നില്ല. വലിയ കോർപ്പറേഷനുകൾ, ധനകാര്യസ്ഥാപനങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ, ഡാറ്റ ശേഖരിക്കുന്ന കമ്പനികൾ എന്നിവയും മനുഷ്യരുടെ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ തീരുമാനങ്ങളിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു.
അതിനാൽ എം. പി. പരമേശ്വരൻ ഉയർത്തിയ വികേന്ദ്രീകരണചോദ്യം ഇന്ന് പ്രാദേശിക ഭരണത്തിന്റെ മാത്രം വിഷയമല്ല. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും ഡാറ്റയുടെയും സമ്പത്തിന്റെയും അറിവിന്റെയും നിയന്ത്രണം ആരുടെ കൈയിലാണ് എന്നതുവരെ അത് വികസിക്കുന്നു.
അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കി; പക്ഷെ ചോദ്യങ്ങളെ പുറത്താക്കാനായില്ല
എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വിവാദപരമായ അധ്യായം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘നാലാം ലോകം’ ചിന്തയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയവ്യത്യാസങ്ങളാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാടുകൾ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിനകത്ത് ഗൗരവമുള്ള ആശയവിവാദങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. ഒടുവിൽ പാർട്ടിയിൽനിന്നുള്ള പുറത്താക്കലിലേക്കും കാര്യങ്ങൾ എത്തി. ആ സംഭവത്തെ ചരിത്രപരമായി വിലയിരുത്തുമ്പോൾ രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ വേർതിരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഒരു രാഷ്ട്രീയപാർട്ടിക്ക് സ്വന്തം പരിപാടിയും സംഘടനാപരമായ അച്ചടക്കവും ഉണ്ടാകാം. സ്വന്തം സിദ്ധാന്തപരിധിയെ നിർവചിക്കാനുള്ള അവകാശവും ഉണ്ടാകും. അതേ സമയം, ഒരു ചിന്തകൻ ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യങ്ങളുടെ മൂല്യം സംഘടനാപരമായ തീരുമാനത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല.
ഇന്ന് പ്രധാനമായി ചോദിക്കേണ്ടത് ഇതാണ്: എം. പി. പരമേശ്വരൻ ഉയർത്തിയ ചോദ്യങ്ങൾ ചരിത്രം അസാധുവാക്കിയോ?
അനന്തമായ സാമ്പത്തികവളർച്ചയുടെ പ്രശ്നം ഇല്ലാതായോ?
കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കപ്പെട്ടോ?
വിഭവചൂഷണം കുറഞ്ഞോ?
അസമത്വം അവസാനിച്ചോ?
അധികാരകേന്ദ്രീകരണം കുറഞ്ഞോ?
ഉപഭോഗവാദം പിന്നോട്ടുപോയോ?
ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരം വ്യക്തമാണ്.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി നിരസിച്ച ചരിത്രവും അദ്ദേഹം ഉന്നയിച്ച ചോദ്യങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ പ്രസക്തിയും തമ്മിൽ ഒരു വലിയ വൈരുധ്യം നിലനിൽക്കുന്നു. ഇവിടെ വിമർശനം ഒരു പാർട്ടിയിൽ മാത്രം ഒതുക്കുന്നതും ശരിയല്ല. കേരളത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക-രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിന്റെയും ഒരു ദൗർബല്യമാണ് ഇതിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നത്.
നമുക്ക് പലപ്പോഴും ചോദ്യങ്ങൾ ഇഷ്ടമാണ്—അവ നമ്മുടെ സ്ഥാപിത നിലപാടുകളെ ചോദ്യം ചെയ്യാത്തിടത്തോളം.
സ്വന്തം പക്ഷത്തിന്റെ ഉത്തരങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരാൾ എളുപ്പത്തിൽ ‘വ്യത്യസ്തൻ’ ആകുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദത്തെ നേരിടുന്നതിനുപകരം വ്യക്തിയെ തന്നെ ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്ന പ്രവണത നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരത്തിൽ അപൂർവമല്ല.
എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ അനുഭവം അതിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ഉദാഹരണമാണ്.
എം. പി. പരമേശ്വരനെ ഇന്ന് വീണ്ടും വായിക്കേണ്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ ആശയങ്ങളും ശരിയായിരുന്നു എന്ന് തെളിയിക്കാനല്ല.
അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ ചിന്താരീതിക്ക് വിരുദ്ധമായിരിക്കും.
‘നാലാം ലോകം’ വിമർശിക്കപ്പെടണം.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ വികസനസങ്കൽപ്പങ്ങൾ പരിശോധിക്കപ്പെടണം.
വികേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ പ്രായോഗികപരിധികൾ ചർച്ച ചെയ്യണം.
പ്രാദേശിക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ സാധ്യതകളും പരിമിതികളും കണക്കുകളോടെ പരിശോധിക്കണം.
ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയും ആഗോള സാമ്പത്തികബന്ധങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ച പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തകൾ പുതുക്കി വായിക്കണം.
പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനചോദ്യങ്ങളെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല.
പരിമിതമായ ഭൂമിയിൽ അനന്തമായ വളർച്ച സാധ്യമാണോ?
വികസനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം മനുഷ്യന്റെ ജീവിതഗുണമാണോ, ഉത്പാദനത്തിന്റെ വർധനയാണോ?
പ്രകൃതിയുടെ പരിധികൾ സാമ്പത്തിക നയത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താതെ മുന്നോട്ടുപോകാനാകുമോ?
അധികാരം കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ ജനാധിപത്യം കൂടുതൽ ആഴപ്പെടുമോ?
സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉടമസ്ഥതയും നിയന്ത്രണവും ചോദ്യം ചെയ്യാതെ ശാസ്ത്രത്തെ ജനകീയമാക്കാനാകുമോ?
ഉപഭോഗത്തിന്റെ അസമത്വം പരിഹരിക്കാതെ കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കാനാകുമോ?
ഇവയാണ് എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ യഥാർത്ഥ പാരമ്പര്യം.
‘കാലഹരണമില്ലാത്ത സ്വപ്നങ്ങൾ’ എന്നതിന്റെ അർത്ഥം
‘കാലഹരണമില്ലാത്ത സ്വപ്നങ്ങൾ’ എന്ന തന്റെ ആത്മകഥയുടെ തലക്കെട്ട് എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ പൊതുജീവിതത്തെയും കൃത്യമായി നിർവചിക്കുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ച എല്ലാ സ്വപ്നങ്ങളും സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എല്ലാ നിർദ്ദേശങ്ങളും ശരിയായിരുന്നുവെന്ന് പറയാനുമാകില്ല. പക്ഷേ സമത്വം, സുസ്ഥിരത, പങ്കാളിത്ത ജനാധിപത്യം, വികേന്ദ്രീകരണം, അറിവിന്റെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണം, ഉപഭോഗത്തിന്റെ പരിധി, മനുഷ്യകേന്ദ്രിത വികസനം—ഇവയൊന്നും കാലഹരണപ്പെട്ടിട്ടില്ല. മറിച്ച് ഓരോ വർഷവും അവ കൂടുതൽ അടിയന്തര ചോദ്യങ്ങളായി മാറുകയാണ്.
ഇവിടെയാണ് എം. പി. പരമേശ്വരന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം.
അദ്ദേഹം ഭാവിയെ പ്രവചിച്ച ഒരു ദാർശനികനായിരുന്നു എന്ന് പറയേണ്ടതില്ല.
പക്ഷേ വികസനത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള മാതൃകയ്ക്കുള്ളിലെ വൈരുധ്യങ്ങളെ നേരത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ചിന്തകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. കേരളം അദ്ദേഹത്തെ മുഴുവനായി സ്വീകരിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില ആശയങ്ങൾ മുഖ്യധാരയ്ക്കു പുറത്തായി. രാഷ്ട്രീയമായി അദ്ദേഹം വലിയ എതിർപ്പുകൾ നേരിട്ടു. ഒരുഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ സംഘടനയിൽനിന്നും പുറത്താക്കി.
എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് ചർച്ച അവസാനിച്ചില്ല.
മറിച്ച് ചരിത്രത്തിന്റെ വിചിത്രത ഇതാണ്:
അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കാൻ കഴിഞ്ഞു; അദ്ദേഹം ഉയർത്തിയ ചോദ്യങ്ങളെ പുറത്താക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഇന്ന് കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധി, വിഭവങ്ങളുടെ അമിതചൂഷണം, അസമത്വം, ഉപഭോഗവാദം, തൊഴിലിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം, നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധി, അധികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണം എന്നിവ ഒരേസമയം നമ്മുടെ മുന്നിലുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ‘വേറൊരു ലോകം സാധ്യമാണോ?’ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഴയ ചോദ്യം പോലും മതിയാകില്ല.
ഇന്ന് ചോദ്യം കൂടുതൽ കടുപ്പമുള്ളതാണ്:
ഇപ്പോഴുള്ള ലോകം ഇതേ രീതിയിൽ തുടരുന്നത് സാധ്യമാണോ?
അതിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്തേണ്ട ഉത്തരവാദിത്വം ഇനി എം. പി. പരമേശ്വരന്റേതല്ല.
അത് നമ്മുടെതാണ്
Be the first to write a comment.